jagadeesh prasaad mandal jeek tesar naatak. ai sn pahile ‘mithilaak betee’ aa ‘kampromaaij’. teenoo naatak apan aupanyaasik vistaar aa kaavyaatmak drishtisn
paripoorn. lekhak samakaaleen vishv aa gadyak paarasparikataasn neek jakaan parichit chhathi,
tne hinakar snpoorn rachanaa-snsaarame samakaaleenataak vaibhav pasaral achhi,
jatte vaichaarik, otabe roopagat. samakaaleenataaka
prati hinakar jhukaav ‘jhameliyaa viyaah’k ekataa vishesh svaroop dait chhaik. baarah saalak nenaak biaahak oriyaaon karaita
maae–baapak chitr jatte hnsabai chhaik, maaek bemaaree otabe sunn. lekhakak rachanaa snsaarame kaal-devataak lel vishesh jaggah,
tne ee naatak prahasanak praarnbhik roopagun dekhaabito kichhu aar achhi.
pahile drishyame susheelaa kahait chhathin ‘raajaa daivak kon thekaan...,
agar durabhaakhaa padtai tn subhaakhaa kiae ne padai chhai....’ aa raajaa, daivak kartavyak prati ee udaaseenataaka
anubhav samast aastikataa aa bhaagyavaaditaaken khndit karait achhi.
sabh naatakame bharat muniken khojanaai jarooree nai, onaa utsaahee vivechak arth-prakriti,
kaaryaavasthaa aa sndhik khoj karabe karataa, aa
kono tatv nai milatani tn chikadi uthataa. yadyapi lekhakak uddeshy spasht achhi. shaastreeya
roodhi jenaa–naandee paath, mngalaacharan,
prastaavanaa, bharatavaakyak prati lekhaka
kono aakarshan nai dekhabait chhathin. etabe nai paashchaaty naaty siddhaantaken hoobahoo (dekasee)
khojaebalaaken aalas seho laagatani. tne ‘jhameliyaa viyaah’ naatakame steeriyotaaeep sngharsh dekhabaak eechchhuk bhaay lokani kanek bachi bachaa
ke chalab. visngati aa samasyaa naatakak faarmoolaaken naatakame khojaebalaaken seho jhamelaa bujhaa
sakait chhani, kiek tn lekhak kono faarmoolaaken sveekaari ke nai
likhait chhathin .
seedhaa-seedhee ank-biheen ‘jhameliyaa viyaah’ nao got drishyame bntal achhi: anek drishyasy ekaankee. ne bahut chhot aa ne
namahar. teen chaari ghntaak binaa jhamelaaken ‘jhameliyaa viyaah’. eketaa paradaa yaa boks setapar mnchit homae yogy. maatr ghar vaa darabajjaaka
saaj-sajjaa. terahataa purush aa chaaritaa stree paatrak naatak. chhot-chhot rasagar snvaad,
sngharsh aa utaar-chadhaavak snbhaavanaasn yukt. ne ketau namahar svagat ne
namahar snvaad. asnbhav drishy, baadhi, haathee-ghodaa, kaar jeepak kono yojanaa nai. snvaadaka
dvaaraa vibhinn bariyaatee yaa yaatraak kathaasn jijnyaasaa aa aadyaant aakarshan. kthaame chaitaa
ker ramaneeyataa aa maryaadaa, tne jogeeraak dishaaheenataa aa uddaama
veg nai bhetat. gnbheer saahity sarvadaa apan samaik ann, khoona
pasenaak gndhasn yukt hoit achhi. aa ‘jhameliyaa viyaah’ seho paavani-tihaar, bhanasaa gharak fodn-chhaunk,
soyaree, shmashaan aa pakamaanak bahuvarnee gndhasn
yukt achhi, ekadam ohinaa jenaa paablo neroodaa vibhinna
kotik gndhaken kavitaame khojait chhathin.
‘jhameliyaa viyaah’k saamaajik aa saanskritik aadhaarapar kanek vichaar karoo. ee oi thaamak naatak achhi,
jatae karmapar janm, snyog aa kaaladevataaken
ankush chhaik, jaithaamak lok maanait chhathin je kakhano munhasn avaacha
kathaa nai nikaalee. durabhakkho vishaai chhai. saamaajik roopen o varg jekar hnsee-khushee maatika
tarame topaa gel achhi. laingik vichaar hunakar ee je purukh aa streeganak kaaj fut-fut achhi.
aa vikaasak udaaharan ee ki jaitheen math-tanakeek ekataa gotee nai bhetai chhai taitheen saal bhari path-paanika
sng davaai khaaeb paar laagat?
mudaa jagadeeshajee keval saataty aa nirntarataak lekhaka
nai chhathin, parivartanaka
chhot-chhot yatipar apan kaimaraasn flaish dait rahait chhathin. tne yathaasthitivaadak lel abhishapta
hoito yashodhar bujhait chhathin je manukkhak manukhataa guname chhipal chhai nai ki rngame. aa susheelaa
saamaajik sthitipar bigadait chhathin ki vidhaataaken chook bhelani je manukkhoken seengh naangari
kiae ne delakhin. aa ee naatak kaaladevataak oi khndasn judait achhi jatae potaa shyaam terah ke
thartin aa teen ke three kahait chhathin. aithaam akhabaar aabait chhaik aa raajadev deshabhaktika
paribhaashaaken vistrit banebaak lel katibaddh chhathin. khetame paseenaa chubabait khetihar, sadkapar patthar fodait bonihaar, dhaarame naava
khebait khebanihaar sabh desh sevaa karait achhi, aa raajadev sabhaken
deshabhakt maanait chhathin.
‘jhameliyaa viyaah’k jhamelaa jinageek svaabhaavik rng parivartanasn udbhoot achhi, tne jeevanak saamaany gatividhik chitran chali rahal achhi kathaaken binaa neerasa
banene. naatakak kathaa vikaas binaa kono bihaadik aagoo badhait achhi, mudaa lekhakeey kaushal saamaany kathopakathanaken vishisht banabait achhi. pahil drishyame
pati-patneek baatachitame haasyak sng samae devataak kroorataa saanal bujhaait achhi. dosar drishyame
jhameliyaa apan svaabhaavik kaishoryasn samaiken dvaaraa topal khusheeken khunabaak prayaas karaita
achhi. pahil drishyame vyakti paristhitiken samaksh mook banal achhi, aa dosar drishyame vyaktitv aa samaik sngharsh kathaaken aagoo badhbait kathaa aa
jinageeken dishaa nirdhaarit karait achhi. tesar drishy deshabhakti aa vidhavaa vivaahak prashnaken
arth vistaar dait achhi, aa ee naatakak gatisn beshee jinageeken
gatisheel karabaak lel anupraanit achhi .
chaarim drishyame raadheshyaam kahait chhathin je
kamasn kam teenak milaanee abas hebaak chaahee. aa, lekhak atynt chunbakeeyataasn naatakeey kathaame oi jijnyaasaaken samaavisht ka-a-
dait chhathin ki pataa nai milaan bha-a- petai aa ki nai. ee jijnyaasaa bariyaatee-sariyaateek maaripeeta
aa samaajak kukud chaalisn nirntar banal rahait chhaik. aa paancham drishyame mithilaak o sanaatan ‘khotikaramaa’ puraan. dahej, betee, biaah aa ghatakak chakravyooh! aa lekhakak katukti je ne keval maithil samaaj balki samakaaleen buddhijeevee aa
aalochanaak lel seho akaaty achhi: katae nai dalaalee achhi. ekke shabdaken jagah-jagaha
badali-badali sabh apan-apan haath sutaaraie .
aa ghatakabhaayaken dekhianu. samaiken bhaagabaa aa samaime
aagi lagabaak spasht drishy hunake dekhaai chhani. apan neech cheshtaaken chhupabait baalagovindaken
ek chhittaa aarsheevaad dait chhathin. baalagovindaken jaaite hunakar aastikataak roopaantaran ai bindupara
hoit achhi ‘bhagavaan badeetaa
chhathin. jn se nai rahitathi tn pahaadk khohame rahaibalaa kenaa jeebaie. ajagaraken ahaar katae sn
abai chhai. ghaas-paatame fool-fad kenaa lagai chhai.......’ baatachitaka
kramame o ber-ber bujhabaik aa farichhaabaik kaaj karait chhathi. maithil samaajak agilagaonaa. mahatva
debai tn kaajo ka-a- det nai tn aagi lagaa ka-a- chhodt !!!!!
chhatham drishyame baabaa aa poteek baatachit aa bariyaatee
jaebaa aa nai jaebaak auchityapar mnthan. baabaa raajadev nirnay nai la-a- paabai chhathin. bariyaatee
jaebaak anivaaryataapar o bich-bichahaame chhathin ‘chhaiho aa nahiyo chhai. samaajame dunoo chalai chhai. hamare biaah me maametaa bariyaatee
gel rahathi. ‘mudaa khaae, pachabai aa
duir hoik kono samuchit nidaan nai bhetait chhaik. bariyaatee-sariyaateek vyavahaar shaastra
banabait raajadev aa krishnaannd kathe-bihanime ojharaa ka-a- rahi jaait chhathi. das barikhak bachchaaken
shraaddhame rasagullaa maangi-maangi ka-a- khaaibalaa hamar samaaj biaahame kiek ne khaaet? tne kaamesar bhaay nishaanme adhaay-teen sae rasagullaa aa kilo chaariek maachh pachaa
gelakhin aa rasagullo sarabaa etae otae nai aanteme jaa nukaa rahal !!!
saatam drishy sabhasn namahar achhi, mudaa biaah poorv var aa kanyaagataka
jheekaa-teeree aa ghatakabhaay dvaaraa bariyaatee gamanak vibhinn rasagar prasngasn naatak bojhil nai
hoit chhaik. aa ghatak bhaayapar dhiyaan debai, pooraa naatakame sabhasn
beshee muhaavaraa, lokokti, kahabaikaaka
prayog oeh karait chhathin. maatr saatame drishyaken dekhal jaae kharamaas (baisaakh jeth) me
aagi-chhaaik dar rahai chhai (anubhav ke bahaane baat manenai)..... puroosh naareek snyogasn srishtika
nirmaan hoie (siddhaantak tare dhiyaan moolabindusn hatenai)...... aagook vichaar badhbaisn
pahine ek ber chaah-paan bha-a- jaae (bhogee aa laalup samaajak pratinidhi) ...... jai kaajame haatha
dai chhee oi kaajaken kaiye ka-a- chhodai chhee (garvokti)....... jinageeme pahil ber ehen feraa
laagal (kathaa kahabaasn pahile dhiyaan aakarshit karabaak safal prayaas).... khaai peebaik bero bha-a-
gel aa deho haath akadi gel...... kutum naaraayan tn tharalo khaa ka-a- pet bhari letaah mudaa
hamaraa tn kono gnjan grihanee nahiye rakhateeh. (prakaaraantarasn apan mahatv aa yogadaan janabait ee
dhvani je hamaro kahoo khaae lel)
aathamo drishyame baalagovind, yashodhar, bhaagesar, ghatakabhaaya
biaah aa bariyaateeken bujhauel ke nidaan karabaa hetu prayaasarat chhathi, aa lekhak ghatakabhaayaken poorn naangat nai banabait chhathin, mudaa
okar meeth-meeth shabdak nihitaarthaken neek jakaan kholi dait chhathin. ai drishyame baajal baat, muhaavaraa, lokokti aa prasng, udaaharanak bale o apan baat manabaabae lel katibaddh chhathin. hunakar kahabaikaapar dhiyaana
dio- jamaat karae karaamaat..., jaabat baratan taabat baratan.....,
nai paan tn paanak dntiyesn....., sataraha
ghaatak suaad......., anajaan sunajaan mahaakalyaan.
mudaa ghatakabhaayaken ai subhaashitaanik kee nihitaarth? ee arth padhbaak lel kono mehanati
karabaak jarooree nai. o raadheshyaamaken kahai chhathin ‘jakhan bariyaatee
pahunchaie takhan sharbat thndaa garam, chaah-paan, sigaret-gutakaa chalaie. taipar sn patoraa baanhal jalapaan, taipar sn palaauo aa bhaato, poodio aa kachaudiyo,
taipar sn rng-birngak tarakaariyo aa achaaro, taipara
sn mithaaiyo aa maachho-maasu, taipar dhiyo, sakadaudio aa paneero chalaie.
naatakak naom aa antim drishy. baabaa raajadev aa
potee suneetaak vaartaalaap, aakhir ai vaartaalaapak kee auchity? jagadeesh jee sana
siddhahast lekhak jaanai chhathin je beesam aa ekaisam sadeek mithilaa purushaheen bha-a- chukal chhaik.
yaatree jeek kavitaapar vichaar karait kavayitree anaamikaa kahait chhathin ‘bihaarak beshee kaniyaan visthaapit patiganak kaniyaan chhathi. ‘sindoor tilakit bhaal’ oi thaam sarvadaa chintaaka
gaheenr rekhaak punj rahal chhaik.
....bhoomndaleekaranak baado ee sthiti achhi je
mithilaa, tirahut, vaishaalee, saaran aa chnpaaran yaanee gngaa paarak bihaaree
gaam sabh tarahen purushabiheen bha-a- gel chhaik. ......sabh piyaa paradeshee piyaa chhathi oithaam. gaamame
bachal chhathi vriddhaa, parityaktaa aa kishoree sabh. ehan kishoree,
jekar turate turat biaah bhelai yaa fer nai bhel hoe, bhelae ai duaare nai je dahejak lel paisaa nai jutal hetaik.‘biaah aa dahejak ai samasyaak beech suneetaaken dekhal jaae. ek tarahen o lekhakaka
poorn vaichaarik pratinidhi achhi. yadyapi kakhano-kakhano raajadev, krishnaannda
aa yashodhar seho lekhakak vichaar vyakt karait chhathin. suneetaa, susheelaa
aa raajadev mithilaak sthaayee aabaadee, aa ghatakabhaaik beech rahabaak lela
abhishapt peedhee. krishnaannd san padhl-likhal yuvakak sthaan mithilaak gaamame kono khaas nai.
aa lekhak binaa kono ho-hallaa kene naatakame ai dushpravrittiken raakhi dene chhathi. jeevana
aa naatakak samaantarataa aithaam samaapt bha-a- jaait chhaik aa dootaa arddhavritt apan chaali svabhaavaken
gamait judi poornavritt bha-a- jaait achhi.






4


